De Nationale Ombusdman Reinier van Zutphen wijst in zijn Nieuwjaarstoespraak op een fundamentele ongelijkheid in de verhouding tussen burger en staat. Waar een administratieve vergissing van een burger direct kan leiden tot boetes, terugvorderingen of langdurige procedures, blijven fouten van overheidsinstanties vaak zonder gevolg. „De lat ligt voor burgers extreem hoog,” aldus de ombudsman. „Maar als de overheid faalt, is het excuus al snel dat het systeem ingewikkeld is of dat er nu eenmaal fouten worden gemaakt.”
bij de samenstelling van dit bericht is gebruik gemaakt van kunstmatige intelligentie (AI)
Onvoldoende voor 2025
Zijn oordeel over het functioneren van de overheid, ook het CBR, over het jaar 2025 is dan ook hard: een dikke onvoldoende. Niet omdat alles fout gaat, benadrukt hij, maar omdat structurele problemen te lang blijven liggen. Digitalisering die burgers zou moeten helpen, werkt regelmatig averechts. Regelingen zijn slecht uitgelegd, moeilijk uitvoerbaar of sluiten niet aan bij de werkelijkheid van mensen die afhankelijk zijn van overheidssteun.
CBR directie zou moeten worden afgerekend op chaos!
Een veelgenoemd voorbeeld is de jarenlange overschrijding van de maximale wachttijd van zeven weken bij het CBR. In de praktijk liepen wachttijden voor praktijkexamens soms op tot 26 weken, met grote financiële gevolgen. Jongeren moesten gemiddeld ongeveer 500 euro per persoon aan extra rijlessen afnemen om examenvaardig te blijven. In totaal ging het om honderden miljoenen euro’s schade. Pas nadat hierover vragen werden gesteld in de Tweede Kamer, naar aanleiding van een brandbrief van de Vereniging Consumentenbelang Autorijbewijs (VCBA), nam het CBR een relatief eenvoudige maatregel waardoor de problemen inmiddels – zij het tijdelijk – zijn opgelost. De Tussentijdse Toets, geen wettelijke taak voor het CBR, werd ‘on hold’ gezet na enkele moties van Tweede Kamerleden van VVD en PVV.
„Ondertussen hebben jongeren per persoon honderden euro’s aan onnodige extra kosten moeten maken. Wie is daarvoor verantwoordelijk binnen het CBR? Je hoort er niemand over,” stelt de voorzitter van de VCBA. „Sterker nog: de minister roemde voormalig directeur Alexander Pechtold bij zijn afscheid in het najaar van 2025 zelfs voor zijn geweldige werk. Dat is toch de wereld op zijn kop.”
Vertrouwen onder druk
Die opeenstapeling van fouten heeft volgens Van Zutphen een groter effect dan individuele dossiers. Het tast het vertrouwen in de overheid aan. Burgers die zich niet gehoord voelen, haken af of raken ontmoedigd. „Als mensen het gevoel hebben dat regels belangrijker zijn dan rechtvaardigheid, dan is dat funest voor de democratische rechtsstaat,” waarschuwt hij.
Oproep tot verantwoordelijkheid
De Nationale ombudsman pleit voor een cultuurverandering binnen de overheid. Meer aandacht voor de menselijke maat, meer ruimte voor maatwerk en vooral: verantwoordelijkheid nemen wanneer het misgaat. „Erken fouten, herstel ze snel en leer ervan,” zegt Van Zutphen. „Pas dan ontstaat er weer een gelijkwaardige relatie tussen burger en overheid.”
Vooralsnog blijft hij hopen op verbetering, al klinkt er steeds meer urgentie in zijn woorden. Moedeloos misschien niet, maar de waarschuwing is duidelijk: zonder echte verandering dreigt de kloof tussen burger en overheid verder te groeien.
en kies daarna