Twentse rijscholen vrezen herhaling chaos: “Straks worden examens wéér vroegtijdig afgebroken”

ENSCHEDE/ALMELO – Twentse rijscholen houden hun hart vast: gezien het verleden achten zij het aannemelijk dat de Vereniging Consumentenbelang Autorijbewijs (VCBA) opnieuw gaat beginnen met het zogeheten ‘spotten’ van praktijkexamens. En als dat gebeurt, vrezen rijschoolhouders dat er weer praktijkexamens voortijdig worden afgebroken. Dat zou opnieuw leiden tot stress bij kandidaten en extra vertragingen in een systeem dat toch al onder druk staat.

Het spotten houdt in dat observatoren examenritten volgen of monitoren om te controleren of examens objectief worden afgenomen en volgens de regels verlopen. De VCBA doet al sinds 2022 onderzoek naar mogelijke misstanden bij het CBR en naar examinatoren die volgens de vereniging niet altijd een eerlijk en objectief praktijkexamen afnemen.

Angst voor “herstart van een conflict op straat”

Rijschoolhouders in Twente zeggen niet per definitie tegen controle te zijn, maar vrezen dat het opnieuw kan escaleren zodra spotters weer in de buurt van examenroutes verschijnen. In eerdere situaties leidde de aanwezigheid van spotters tot spanning rond examenritten en werden er volgens rijscholen zelfs examens voortijdig beëindigd.

Voor kandidaten is dat volgens instructeurs het grootste risico. “Leerlingen wachten soms maanden, bereiden zich enorm voor en zitten vol spanning. Als je dan halverwege te horen krijgt dat de rit stopt, is dat echt vernietigend,” zegt een rijschoolhouder.

VCBA: “42% voldoet niet aan de regels”

De VCBA stelt dat spotten nodig is omdat hun onderzoek in Twente grote problemen aan het licht bracht. De vereniging zegt in de afgelopen jaren meer dan 2000 praktijkexamens in de regio te hebben onderzocht. Daaruit zou blijken dat 42% van de examenritten niet voldoet aan het Reglement rijbewijzen.

De VCBA verwijst daarbij naar de eisen waaraan een praktijkexamen moet voldoen. In publicaties benadrukt de vereniging dat die normen onder meer in het Reglement rijbewijzen zijn vastgelegd.

Rechtbank Almelo: spotten mag, maar niet onbeperkt

De discussie over spotten speelde eerder ook al in de rechtszaal. In 2023 volgde een kort geding bij de rechtbank Overijssel tegen een onderzoeksjournalist. De rechter oordeelde dat het volgen van examenritten in principe geoorloofd kan zijn, maar wel onder voorwaarden: het normale verkeer mag niet worden gehinderd en er mag geen gevaar ontstaan.

Dat vonnis wordt door VCBA gezien als een bevestiging dat onderzoek op de openbare weg mogelijk is. Rijscholen wijzen er juist op dat de praktijk vaak ingewikkelder is: waar de een spreekt van transparantie, vreest de ander extra druk op kandidaten en examinatoren.

Politiek bemoeit zich ermee

De kwestie rond vermeende misstanden bij het CBR bereikte inmiddels ook Den Haag. In november 2024 stuurde minister Madlener (Infrastructuur en Waterstaat) een Kamerbrief als reactie op signalen en een brief van de VCBA over vermeende misstanden en oneerlijke handelspraktijken binnen het CBR.

Twente als gevoelig gebied

In Twente is de discussie de afgelopen jaren verhard. Onderzoek, meldingen en klachten over de rijexamenpraktijk blijven terugkeren in de regio.

Juist daarom vrezen rijscholen dat hervatting van het spotten — als die inderdaad plaatsvindt — opnieuw gevolgen kan hebben voor de praktijk. Een regionale rijschoolhouder wil wel anoniem iets zeggen, anderen zij te bang voor de angstcultuur bij het CBR.

“Als er weer examens worden afgebroken, is iedereen de dupe: de leerling, de rijschool én uiteindelijk ook de doorstroming. In 2023 heeft Pechtold ons meerdere keren toegezegd dat er een gesprek zou komen met Henrie Kamps. Hij is degene die zich na een onterechte schorsing in 2021 heeft vastgebeten in de misstanden en angstcultuur bij het CBR. En uit eigen ervaring weet ik dat hij gelijk heeft. Ik heb in 2022 ook al dashcam opnames moeten verwijderen onder druk van het CBR. Op die opnames zag je dat de heer Pechtold geen voorrang verleende bij de haaientanden bij het CBR examencentrum. Ik werd door een manager gebeld met de mededeling dat ik die opames maar beter direct moest deleten. Dit loopt uit de hand en heeft al miljoenen gekost. Ik ken die Kamps, die geeft niet op. Maar hij heeft wel aangetoond in gesprek te willen. Helaas maakte Pechtold zijn toezeggingen niet waar, omdat het tussen Kamps en Pechtold ook iets persoonlijks was”

VCBA: “Zonder controle verandert er niets”

De VCBA houdt vol dat onderzoek noodzakelijk is om structurele problemen zichtbaar te maken. De vereniging zegt al jaren meldingen te ontvangen over willekeur, ongelijke behandeling en examens die niet volgens de regels verlopen. VCBA verwijst ook naar het onderzoeksrapport dat Emile Roemer maakte in opdracht van minister Cora van Nieuwenhuizen. Daarom adviseerde de voormalig SP-leider om dat deel dat niet wettelijk bij het CBR is neergelegd weg te halen bij het CBR. Dat advies is genegeerd door het Directoraat Generaal Mobiliteit.

Tegenover die overtuiging staat de vrees bij rijscholen dat een terugkeer van spotters de verhoudingen opnieuw op scherp zet. De komende periode zal duidelijk worden of Twente opnieuw te maken krijgt met onrust rond examenritten – of dat toezicht en examenpraktijk dit keer zonder botsingen naast elkaar kunnen bestaan.