Tweede Kamer dwingt CBR tot meer openheid na brandbrief consumentenorganisatie
Het zijn Kamervragen en aangenomen moties die het CBR ertoe hebben aangezet transparanter te worden richting zowel de rijschoolbranche als consumenten. Aanleiding is een brandbrief van de Vereniging Consumentenbelang Autorijbewijs (VCBA), waarin tal van misstanden worden opgesomd. Die brief, gericht aan adjunct-directeur Directeur-Generaal Mobiliteit Marion Smit en gedateerd op 8 september 2023, is door het ministerie nooit beantwoord. Inmiddels blijkt het document een hoofdpijndossier voor elkaar opvolgende ministers, omdat de onbeantwoorde signalen hebben geleid tot een reeks kritische Kamervragen.
Wachttijden fors langer dan gemeld
Eerder dit jaar moest het CBR al onder druk van de Tweede Kamer de werkelijke wachttijden via een nieuwe online tool openbaar maken. Daaruit bleek dat de landelijke wachttijden voor praktijkexamens nog altijd minimaal twee tot drie keer hoger waren dan de gestelde KPI van zeven weken. Desondanks werd de Kamer in zowel 2023 als 2024 door de verantwoordelijke minister geïnformeerd dat het CBR deze norm “per jaarultimo” zou halen.
In werkelijkheid wachtten tienduizenden jongeren soms vier maanden of langer op een praktijkexamen, wat hen volgens rijscholen noodzaakte tot het inkopen van gemiddeld tien extra lessen. Screenshots van het interne CBR-systeem TOP laten zien dat de wachttijden per jaarultimo 2023 en 2024 opliepen tot 16 tot 23 weken. Daarmee blijkt de Kamer verkeerd geïnformeerd tijdens de periode dat huidig burgemeester van Delft, Alexander Pechtold, de organisatie leidde—iets wat in andere politieke tijden als een ernstige overtreding werd beschouwd, maar inmiddels vrijwel genormaliseerd lijkt.
CBR toont slagingspercentage prominenter—maar kernprobleem blijft bestaan
Volgens het CBR-gezinde betaalde blog Rij-instructie.nl wordt het slagingspercentage van het eerste praktijkexamen voortaan prominenter weergegeven in de Rijschoolzoeker. Maar volgens kritische branchepartijen verandert dit niets aan het al jaren bekritiseerde, misleidende karakter van het CBR-slagingspercentage.
Uit onderzoeken en eerdere meldingen aan het CBR blijkt dat die percentages eenvoudig te manipuleren zijn. Vooral grote rijopleiders maken gebruik van constructies waarmee minder sterke kandidaten buiten het zicht van het officiële slagingspercentage kunnen worden gehouden.
Manipulatie via tweede inschrijvingen en tussenpersonen
Grote rijscholen beschikken vaak over een tweede inschrijving bij het CBR. Kandidaten met een lagere slagingskans worden dan via die tweede entiteit naar het examen gestuurd. De resultaten van deze ‘zakkers’ tellen vervolgens niet mee in het officiële slagingspercentage dat consumenten zien.
Een recent voorbeeld was de in maart failliet verklaarde ANWB-rijopleider Hartemink uit Eibergen, die volgens VCBA bijna duizend B-examens op deze wijze buiten beeld hield. De ANWB-franchiseorganisatie ARO BV zou van deze werkwijze op de hoogte zijn geweest.
Daarnaast bestaat een zogeheten ‘U-bochtconstructie’, waarbij rijscholen minder kansrijke kandidaten examens laten inkopen via RAK’s—bemiddelingsbureaus die op grote schaal examens inkopen bij het CBR en met marge doorverkopen. De grootste speler is Top-Drive / Rijschool L van Sjaam Kalloe, die in 2023 circa 10.000 praktijkexamens op deze manier doorverkocht. Ook deze examens worden niet meegenomen in het slagingspercentage van individuele rijscholen.
Tussentijdse Toets en lesuren beïnvloeden beeldvorming verder
De Tussentijdse Toets (TTT), door oud-directeur Jan Jurgen Huizing ooit omschreven als “een soort proefexamen”, telt evenmin mee in de berekening. Hoewel de TTT onder druk van de Tweede Kamer tijdelijk is stopgezet, wordt deze wel nog aangeboden binnen de door het CBR zelf ontwikkelde Rijopleiding In Stappen (RIS). Volgens VCBA schaadt dit de betrouwbaarheid van het gepubliceerde slagingspercentage.
Ook het aantal gevolgde lesuren wordt niet meegenomen. In een brief uit 2021 erkende een CBR-directeur dat dit een bewuste keuze is. Rijscholen die hun leerlingen structureel 50 tot 70 uur laten lessen, behalen daardoor hogere slagingspercentages—maar jongeren zijn hierdoor vaak meer dan duizend euro extra kwijt.
Kritiek: “Een vorm van ongewenste overheidsbemoeienis”
Het publiceren van slagingspercentages via een overheidssysteem noemt de VCBA “ongewenste inmenging”. Zeker nu uit recente berichtgeving, onder meer in het Algemeen Dagblad, blijkt dat het CBR manipulatie niet kan of wil tegengaan en daarmee onbetrouwbare informatie presenteert aan jongeren en hun ouders—vaak nog minderjarig.
[tekst gaat door onder afbeelding]
Het slagingspercentage wordt door het CBR vooral gebruikt om de rijschoolwereld in een angstcultuur onder haar invloedssfeer te houden. Rijscholen en instructeurs zijn als de dood voor een slecht slagingspercentage, terwijl er talloze manieren zijn dat slechtwillenden, maar ook het CBR zelf, dit percentage eenvoudig kan beïnvloeden of manipuleren en misbruiken. Wie kritiek levert of klachten indient tegen individuele examinatoren loopt het risico dat het slagingspercentage snel daalt. Dat is algemeen bekend in de branche en wordt al sinds tijden ingezet als ‘pressie- of chantage middel’.
Het is de hoogste tijd dat de Tweede Kamer onderzoek laat doen naar de betrouwbaarheid van deze overheids graadmeter die de marktwerking ongewenst beïnvloedt. Eerder ontving de vaste kamercommissie van I&W al een voorstel om hoogleraar Ronald Meester onderzoek te laten doen naar de betrouwbaarheid van het ernstig misleidende en ongewenste CBR slagingspercentage. Ook is er deze week een verzoek vanuit de Vereniging Consumentenbelang Autorijbewijs gestuurd naar de ACM; de Autoriteit Consument & Markt.
Na de verkiezingen zal de lobby richting Tweede Kamer ook weer voortgezet worden door VCBA. Na het vertrek uit de Tweede Kamer van Olger van Dijk (NSC) en Hester Veltman (VVD) hoop ik dat Hidde Heutink (PVV) nieuwe voorvechters bij andere partijen krijgt die kritisch zijn op het CBR en streven naar échte transparantie bij dit uiterst onbetrouwbare en slecht functionerend deel van onze overheid; het CBR.
Gerelateerde berichten
VCBA: ‘Examinator achterin, verplichte dashcam en tijdsduur examenrit 25 minuten’
Trein raakte lesauto tijdens praktijkexamen!
VCBA waarschuwt nieuwe Tweede Kamerleden voor (nieuwe) Chaos bij het CBR
VCBA: CBR woordvoerder steekt middelvingers op naar rechtbank
