Een rijbewijs halen bij een instructeur die daar helemaal niet toe bevoegd is. Het klinkt onvoorstelbaar, maar volgens het consumentenprogramma Kassa gebeurt het in Nederland wel degelijk. In de uitzending van zaterdagavond 3 oktober werd aandacht besteed aan een probleem dat volgens betrokkenen al jarenlang speelt: rijscholen die gebruikmaken van onbevoegde rijinstructeurs, terwijl effectief toezicht en handhaving grotendeels ontbreken.
dit artikel is geschreven met behulp van kunstmatige intelligentie (AI)
De gevolgen kunnen groot zijn. Leerlingen betalen soms duizenden euro’s voor een rijopleiding, in de veronderstelling dat zij les krijgen van een gekwalificeerde instructeur. Maar volgens verklaringen van klokkenluiders die Kassa sprak, zijn er rijscholen waar mensen lesgeven zonder de vereiste opleiding en bevoegdheid. Daarbij zou het niet alleen gaan om personen die incidenteel een leerling meenemen. Volgens een van de klokkenluiders wordt zelfs onbevoegd lesgegeven in vrachtwagens.
Wie controleert eigenlijk de rijinstructeur?
Om als rijinstructeur aan de slag te mogen, moet iemand voldoen aan de eisen van de Wet rijonderricht motorrijtuigen (WRM). De opleiding en examens worden verzorgd door IBKI. Een bevoegde instructeur beschikt vervolgens over een geldige WRM-bevoegdheidspas. Ook moeten instructeurs zich iedere vijf jaar bijscholen.
Op papier lijkt het systeem daarmee duidelijk. In de praktijk blijkt de controle aanzienlijk ingewikkelder.
Kassa constateerde dat verschillende instanties een rol hebben bij toezicht en handhaving. IBKI houdt het register van bevoegde rijinstructeurs bij. De politie is verantwoordelijk voor strafrechtelijke handhaving en kan tijdens verkeerscontroles controleren of iemand bevoegd rijles geeft. Ook de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft taken gehad op dit terrein.
Maar juist daar lijkt een belangrijk probleem te zitten: wie controleert structureel of iemand die dagelijks naast een leerling zit daadwerkelijk bevoegd is?
Controle bij het CBR is te omzeilen
Een opvallend onderdeel van de uitzending is de manier waarop controles tijdens praktijkexamens kunnen worden omzeild.
Bij het begin van een praktijkexamen moeten de kandidaat en de rijopleider zich identificeren. De leerling toont een identiteitsbewijs en de rijopleider moet zijn geldige WRM-pas tonen. Daarmee wordt op dat moment gecontroleerd of de persoon die bij het examen aanwezig is, bevoegd is.
Maar volgens klokkenluiders die met Kassa spraken, kan een rijschool deze controle omzeilen door tijdens het examen een wél bevoegde instructeur mee te sturen. De leerling zou vervolgens in de praktijk zijn voorbereid door iemand die daar formeel niet toe bevoegd is.
Daarmee ontstaat een merkwaardige situatie: op het moment dat de controle plaatsvindt, kan alles administratief in orde lijken, terwijl de daadwerkelijke rijopleiding door iemand anders is verzorgd.
Al in 2021 gewaarschuwd
Het probleem komt niet uit de lucht vallen. In 2021 verscheen het rapport Van rijles naar rijonderwijs, opgesteld onder leiding van voormalig SP-leider Emile Roemer. De commissie deed 19 aanbevelingen om de kwaliteit van het rijonderwijs te verbeteren.
De commissie wees onder meer op misleiding van consumenten, oneerlijke concurrentie, examenfraude en onvoldoende toezicht. Ook onbevoegde rijinstructeurs werden als probleem genoemd.
Vijf jaar later blijkt uit de uitzending van Kassa dat het probleem nog steeds bestaat.
Dat roept een ongemakkelijke vraag op: wat is er sinds het rapport-Roemer daadwerkelijk verbeterd?
Het kabinet nam in 2022 een groot deel van de aanbevelingen over en startte het programma ‘Van rijles naar rijonderwijs’. Een belangrijke aanbeveling werd echter niet overgenomen: de oprichting van een onafhankelijk instituut dat toezicht zou houden op de kwaliteit van rijlessen en direct zou kunnen optreden tegen onbevoegde lesgevers. Volgens het kabinet zou zo’n instituut te kostbaar en tijdrovend zijn.
ILT stopt met een deel van de handhaving
De uitzending maakt de situatie nog opmerkelijker. Volgens Kassa behandelt de ILT sinds begin 2026 geen meldingen meer over onbevoegd gegeven rijonderricht en geeft zij deze meldingen ook niet langer door aan de politieregio’s. Ook bepaalde verzoeken van IBKI om handhavend op te treden worden niet meer behandeld. Dit is volgens de ILT het gevolg van prioritering in de werkzaamheden.
Voor de daadwerkelijke handhaving verwijst de ILT naar de politie.
De politie laat aan Kassa weten dat zij samen met de ILT verantwoordelijk is voor de handhaving op rijinstructeurs die zonder bevoegdheid werken. Er worden volgens de politie zo nu en dan gerichte controles uitgevoerd en tijdens reguliere verkeerscontroles kan eveneens worden gecontroleerd. Exacte cijfers over het aantal controles zijn echter niet beschikbaar, omdat deze niet specifiek worden geregistreerd.
Dat gebrek aan registratie maakt het tegelijkertijd moeilijk om vast te stellen hoe groot het probleem werkelijk is.
‘Al 26 jaar niemand gecontroleerd’
Een uitspraak van Gijs Kantelberg, directeur van De Verkeersacademie, maakt duidelijk hoe beperkt het toezicht volgens sommige professionals in de praktijk kan zijn.
Kantelberg vertelde Kassa dat bij zijn bedrijf in 26 jaar tijd nog nooit iemand is gecontroleerd op de bevoegdheid om rijinstructie te geven.
Dat betekent uiteraard niet dat er bij zijn bedrijf onbevoegd wordt lesgegeven. Het illustreert vooral hoe beperkt de zichtbaarheid van de handhaving kan zijn.
En precies daarin zit het risico.
Een rijschool die zich netjes aan alle regels houdt, investeert in opleidingen, examens en bijscholing. Een concurrent die iemand zonder de vereiste kwalificaties naast een leerling zet, kan die kosten grotendeels vermijden.
Dat maakt onbevoegd lesgeven niet alleen een veiligheidsprobleem, maar ook een probleem van oneerlijke concurrentie.
Minister: ‘Ieder geval is er één te veel’
Minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat erkent tegenover Kassa dat het probleem bestaat.
‘Onbevoegd rijles geven is strafbaar’, schrijft de minister. Hij zegt op korte termijn echter nog geen oplossing te voorzien. Volgens hem vindt overleg plaats met verschillende partijen en zal nieuwe wet- en regelgeving nog enige tijd op zich laten wachten. De geplande nieuwe regelgeving staat volgens Kassa op zijn vroegst voor 2029 op de agenda.
Voor leerlingen heeft de minister een eenvoudig advies: controleer bij IBKI of de instructeur bevoegd is. Bij een vermoeden van onbevoegd lesgeven kan aangifte worden gedaan bij de politie.
SP wil opnieuw Kamervragen
De uitzending heeft inmiddels ook politieke gevolgen. SP-Kamerlid Sandra Beckerman kondigde aan Kamervragen te zullen stellen.
Volgens Beckerman is er sinds het rapport-Roemer uit 2021 veel te weinig gebeurd. Zij noemt het lesgeven door niet-gecertificeerde instructeurs ‘hartstikke gevaarlijk en onverantwoord’. Daarnaast wijst zij op bredere problemen binnen de rijschoolbranche, zoals misleiding, oneerlijke concurrentie en examenfraude.
Daarmee raakt de uitzending van Kassa aan een discussie die veel verder gaat dan alleen de vraag of een rijinstructeur een geldig pasje heeft.
Wie beschermt de leerling?
De belangrijkste vraag is uiteindelijk niet welke instantie verantwoordelijk is.
De belangrijkste vraag is waarom een leerling überhaupt zelf zou moeten uitzoeken of iemand bevoegd is om rijles te geven.
Een jonge leerling die voor het eerst achter het stuur stapt, gaat er logischerwijs vanuit dat de persoon naast hem of haar deskundig en bevoegd is. Ouders die duizenden euro’s betalen voor een rijopleiding mogen hetzelfde verwachten.
De verantwoordelijkheid voor een veilig en betrouwbaar rijonderwijs kan daarom moeilijk volledig bij de consument worden gelegd.
Kassa heeft met de uitzending van zaterdagavond een probleem blootgelegd dat volgens de eigen berichtgeving al jaren bekend is. De commissie-Roemer waarschuwde er in 2021 voor. Het kabinet nam maatregelen over, maar koos niet voor een onafhankelijk toezichthouder. De politie controleert, maar registreert niet hoeveel controles worden uitgevoerd. De ILT heeft haar taken verder beperkt. En nieuwe regelgeving laat volgens de huidige planning nog jaren op zich wachten.
Voor een sector waarin dagelijks duizenden leerlingen leren autorijden, is dat een ongemakkelijke constatering. Want wanneer niemand structureel controleert wie er daadwerkelijk naast de leerling zit, blijft de vraag overeind: hoeveel onbevoegde rijinstructeurs rijden er vandaag nog rond?
Kassa zegt het antwoord niet te kennen. En misschien is juist dát de meest verontrustende conclusie van de uitzending.
Klik op onderstaande afbeelding om tv-uitzending te kijken
